Jāti'pi dukkha; jarā'pi dukkha;
vyadhi'pi dukkha; maraṇaṃ'pi dukkham;
appiyehi sampayogo dukkho;
piyehi vippayogo dukkho;
yam'p'iccham na labhati tam'pi dukkham;
saṅkhittena pañc'upādānakkhandhā dukkha.

--Dhamma-cakkappavattana Sutta,
Samyutta Nikaya, LVI (XII). ii. 1.

การเกิดเป็นทุกข์ ความแก่เป็นทุกข์<BR>
ความเจ็บป่วยคือความทุกข์ ความตายคือความทุกข์<BR>
การพบกับสิ่งที่ไม่พึงพอใจก็เป็นทุกข์<BR>
การไม่พบกับสิ่งที่พึงพอใจเป็นทุกข์<BR>
การไม่ได้สิ่งที่ต้องการนั้นเป็นทุกข์<BR>
กล่าวโดยย่อ ความยึดติดขันธ์ห้านั้นเป็นทุกข์<BR>
 

Paticca-samuppāda

Anuloma:

Avijja-paccaya saṅkhārā;
saṅkhārā-paccaya viññāṇaṃ;
viññāṇa-paccaya nāma-rūpaṃ;
nama-rūpa-paccaya saḷāyatanaṃ;
salayatana-paccaya phasso;
phassa-paccaya vedanā;
vedanā-paccaya taṇhā;
taṇhā-paccaya upādānaṃ;

upadana-paccaya bhavo;

bhava-paccaya jāti;
jāti-paccaya jarā-maraṇaṃ-
soka-parideva-
dukkha-domanassupāyāsā
sambhavanti.
Evame-tassa kevalassa
dukkhakkhandhassa
samudayo hoti.

Patiloma:

Avijjaya tv'eva asesa virāga-nirodho,
saṅkhārā-nirodho;
saṅkhārā-nirodha viññāṇa-nirodho;
viññāṇa-nirodha nama-rūpa-nirodho;

nama-rūpa-nirodha
salayatana-nirodho;
salayatana-nirodha phassa-nirodho;
phassa-nirodha vedanā-nirodho;
vedanā-nirodha taṇhā-nirodho;

taṇhā-nirodha upadana-nirodho;

upadana-nirodha bhava-nirodho;

bhava-nirodha jāti-nirodho;

jāti-nirodha jarā-maraṇaṃ-
soka-parideva-dukkha-
domanassupāyāsā nirujjhanti.
Evame-tassa kevalassa
dukkhakkhandassa nirodho hoti.

--Paticca-samuppada Sutta,
Samyutta Nikaya, XII (I). 1.

Chain of Conditioned Arising

Forward Order:

With the base of ignorance, reaction arises;
with the base of reaction, consciousness arises;
with the base of consciousness, mind and body arise;
with the base of mind and body, the six senses arise;
with the base of the six senses, contact arises;
with the base of contact, sensation arises;
with the base of sensation, craving and aversion arises;
with the base of craving and aversion, attachment arises;
with the base of attachment, the process of becoming arises;
with the base of the process of becoming, birth arises;
with the base of birth, ageing and death arise;
together with sorrow, lamentation,
physical and mental sufferings and tribulations.

Thus arises this entire mass of suffering.

Reverse Order:

With the complete eradication and cessation of
ignorance, reaction ceases;
with the cessation of reaction, consciousness ceases;
with the cessation of consciousness,
mind and body cease;
with the cessation of mind and body,
the six senses cease;
with the cessation of the six senses, contact ceases;
with the cessation of contact, sensation ceases;
with the cessation of sensation,
craving and aversion ceases;
with the cessation of craving and aversion,
attachment ceases;
with the cessation of attachment,
the process of becomming ceases;
with the cessation of the process of becoming,
birth ceases;
with the cessation of birth, ageing and death cease,
together with sorrow, lamentation,
physical and mental suffering and tribulations.
Thus this entire mass of suffering ceases.

Anekajāti-saṃsāraṃ
sandhāvissaṃ anibbisaṃ
gahakārakaṃ gavesanto
dukkha-jāti-punappunaṃ
Gahakaraka! Diṭṭhosi.

Puna gehaṃ na kāhasi.
Sabbā te phāsukā bhaggā,
gahakūṭaṃ visaṅkhitaṃ.
Visaṅkhāra-gataṃ cittaṃ.
taṇhānaṃ khayamajjhagā.

--Dhammapada, XI. 8 & 9 (153 & 154).

ตลอดการเกิดมานับไม่ถ้วนในวัฏจักรแห่งการดำรงอยู่ ข้าพเจ้าได้วิ่งไปโดยไม่พบแม้ในขณะที่แสวงหาผู้สร้างบ้านนี้ และข้าพเจ้าก็เผชิญกับความทุกข์แห่งการเกิดใหม่ครั้งแล้วครั้งเล่า โอ้ผู้สร้างบ้าน บัดนี้ท่านได้ปรากฏกายแล้ว ท่านจะไม่ได้สร้างบ้านให้ข้าพเจ้าอีกต่อไป คานทั้งหมดหักแล้ว สันหลังคาหักพัง จิตหลุดพ้นจากเงื่อนไขแล้ว ความสิ้นตัณหาได้มาถึงแล้ว

Khīṇaṃ purāṇaṃ navaṃ natthi sambhavaṃ,
virattacittā ayatike bhavāsmiṃ.
Te khīṇabījā avirūḷhi chandā.
Nibbanti dhīrā yathāyaṃ padīpo.

Ratana Sutta,
Sutta Nipata, II. 1.

เมื่อเงื่อนไขในอดีตถูกปล่อยออกไป และไม่มีเงื่อนไขใหม่เกิดขึ้น จิตก็จะไม่แสวงหาการเกิดใหม่ในอนาคต เมื่อเมล็ดพันธุ์หายไป ความปรารถนาก็ไม่เกิดขึ้นอีก ผู้มีปัญญาที่มีใจเช่นนี้ดับไป เหมือนเปลวไฟของตะเกียงนี้